NGƯỜI CỦA MỘT
THỜI
(CHUYỆN MỘT GIA ĐÌNH)
{
Với
lòng cảm phục lớp người
thế
hệ “thành đồng tổ quốc.
Ai cũng nói xã Lương Hoà này thay
đổi nhanh lắm. Mấy mươi năm khói lửa chiến chinh, mới ngày nào yên tiếng súng
mà nay đã chen kín những nhà mái tôn, mái ngói, tường xây, sân lát gạch tàu.
Người đâu sanh mau dữ vậy ? Kẻ bỏ xứ đi xa giờ trở lại quê nhà, người xưa có
thể nhận ra nhưng về ngõ xóm nhà mình thì lạc lối ! Lòng kẻ viễn du không khỏi
bồi hồi, bâng khuâng, vui buồn lẫn lộn. Thế cho nên ngôi nhà cổ duy nhất còn
lại ở ngay cái ấp thoi loi mí biền mới là điều kỳ lạ. Thật ra gọi là cổ cũng
chỉ còn ở bộ xương của nó thôi : Những cây cột cái và những dãy cột con
đen bóng vẫn gan lì đứng trụ với những chốt, mộng khít khao trên những phiến đá
xanh mốc các cỡ làm chân táng. Người ta có cảm giác vừa khâm phục vừa xót xa
khi nhìn những vết đạn cào xước, băm vằm đây đó trên những thân cột y như những
vết sẹo hằn sâu trên thân thể con người. Còn tấm áo khoác ngoài của nó hẳn là
không đương nổi với sự tàn phá của thời gian và thế cuộc, chắc đã thay sửa
nhiều lần và bây giờ được đổi mới bằng những lớp tôn sóng ngói đỏ au. Những
viên ngói âm dương cong cong xưa cũ được dồn lại ở mái trước nếp nhà ngang làm
người ta vương vấn hoài niệm về một cái gì mộc mạc chân quê một thời đã qua
không trở lại! Vách nhà bằng ván thưng nay đã là tường xây quét sơn nước sáng
tươi… Một sự giao hoà cũ mới cảm như khúc tân cổ giao duyên vừa xa xưa
lại vừa mới mẻ.
Dù sao khi qua cổng với hàng rào duối
già nhăn nheo, mốc thếch chen lẫn với những cây gòn cao to lừng lững, rồi cái
sân lát gạch tàu đỏ au để bước vô nhà, ngửa mặt nhìn lên nóc nhà cao vòi vọi
với những bộ kèo, xà dọc, xà ngang giằng vào những cây cột sừng sững uy nghi
bóng lịm nước gỗ của những cây sao, lim, căm xe… đứng tấn trên những viên đá
tảng, lòng người không khỏi có cảm giác bâng khuâng nuối tiếc…
Căn nhà mênh mông đó dường như chỉ để
thờ. Gian chính giữa ngự chiếc tủ thờ lớn được chăm sóc kỹ càng, nổi bóng lên
những hình uốn lượn con rồng, con phụng. Qua làn khói hương nghi ngút mờ mờ như
mây, tấm vải điều phủ trên chiếc ngai thờ như nơi an ngự của các anh linh tiên
tổ. Bên trái cũng là một tủ kệ thờ dài, đặt trang trọng tám tấm hình khổ lớn,
đủ cả người già, người trẻ, đàn ông, đàn bà. Tám tấm hình mà có chín bát nhang
(?) lúc nào cũng lung linh những đốm lửa đỏ khiến người ta có cảm giác những
người kia vừa gần, vừa xa, vừa hư, vừa thực. Bên phải là nơi tiếp khách với
chiếc bàn dài trên đó gọn gàng bộ ấm chén lúc nào cũng sạch bong. Trên tường
treo ba tấm hình khổ lớn ba người đàn bà trong đó có hai bà già và một bà trọng
tuổi, thấp hơn là bốn khuôn mặt tươi trẻ của hai người con trai và hai người
con gái. Hai cửa ngách nhỏ che tấm mành trúc : Một bên là đứa bé cưỡi trâu,
thổi sáo, thả diều. Một bên là cô gái với chiếc nón nghiêng, khăn rằn phơ phất,
hai tay uyển chuyển chèo ghe trong cảnh sông nước mênh mang. Sau tấm mành che ấy
là hậu phòng nơi sinh hoạt gia đình.
Tôi ngạc nhiên, tròn mắt, hết nhìn hai
bà già trên ảnh lại nhìn hai bà già đang lặng lẽ ngồi đây: Một bà chân quê,
chất phác. Một bà phong thái còn mang nét kiêu sa của một thời xuân sắc. Vậy mà
hai bà là chị em ruột lại cũng là hai chị em dâu. Cả hai bà đều từng qua những
ngày dài bão tố gian truân và cùng chịu cảnh goá bụa từ tuổi xuân thì. Hai chị
em dù trải qua một thời quá khứ khác nhau nhưng cùng chịu nỗi đau chung và giờ
đây cùng sống trong một ngôi nhà. Hai bà là mái che cho sự hợp đoàn của lớp con
và cháu. Hơn thế nữa, hai bà còn là chứng nhân cho cả mấy thế hệ từng sống ở
đây. Hai bà như một nhà kho ngổn ngang chồng chất những kỷ niệm về những người
thân yêu, về quê hương làng xóm. Chả thế mà dân chúng trong vùng, với lòng kính
trọng, đặt danh là Nhà bảo tàng di tích chiến tranh và hai bà già
lịch sử. Với người gốc gác nơi đây, hai bà biết rành cả thứ và tên tới thời
ông cố, ông sơ nhưng không mấy ai biết được tên thực của hai bà. Họ chỉ kêu hai
bà theo thứ thôi – bà Tám, bà Mười. Khi cần rõ cho khỏi lẫn với những bà Tám,
bà Mười khác quanh đây, người ta kêu lén là bà Tám Rầu và bà Mười
Nghệ sỹ. Cái danh bà Tám Rầu có từ hồi nào, khi muốn chia sẻ nỗi
lòng với ai, bà thường mở đầu bằng lời than thân phận rầu thúi ruột! Lúc
vui bà kể cho lớp trẻ nghe rằng: Thời xưa, cha mẹ sanh con đều kêu theo thứ chớ
sống chết có cần khai sanh, khai tử chi đâu mà bày chuyện đặt tên. Đến khi lớn,
người ta mới thêm vào cái nét riêng của từng người, rồi thành tên chết,
ví như Hai Đen, Ba Ốm, Tư Mập, Năm Ròm, Sáu Lù, Tư Cao, Ba Lùn, Hai Cà lăm, Bảy
Cà lết, Út Đẹt… Bà Mười lớn lên coi ngồ ngộ nên kêu là Mười Ngộ, riết rồi thành
danh. Hồi trước, có mấy người trên thành phố về hỏi thăm nhà Nghệ sĩ ưu tú
Thu Nguyệt, bà con ấp xóm lơ ngơ xớ rớ, dần ra mới biết một thời bà Mười từng
là diễn viên múa nổi danh ở nhiều đoàn văn công lớn.
Bà trọng tuổi chính là người con duy
nhất còn lại trong sáu người con của bà Tám Rầu. Nhiều người lớp tuổi của bà
còn đây, biết rõ tên bà là Tư Trông nhưng lớp trẻ kêu theo biệt danh là Bà
Tư Ăng ten vì mọi chuyện nhân tình thế sự cho đến những chuyện trời
trăng mây nước bà rành như sáu câu vọng cổ. Qua bà Tư, hai bà già lịch sử
biết được những biến đổi chung quanh và xóm ấp biết hai bà già đáng kính ấy vẫn
còn. Dù sao thì bóng dáng tuổi tác đã trùm lên bà và bà đang lẫn vào hai cái
bóng già nua của mẹ và dì.
Lâu lâu có mấy cô cậu trên phố phường về
đem theo sự nhộn nhịp và những món quà thành thị làm ngôi nhà vui lên ít hôm
rồi lại đâu vào đấy: trầm lắng im lìm với ba bóng già thấp thoáng.
Đã như một người thân thiết, mỗi lần về
thăm các bà, trước khi lan man kể cho nhau nghe hàng trăm thứ chuyện về mình,
về đời, ông nhà văn thắp nhang vái vọng gia tiên và những người quá cố như một
lời chào kính cẩn về sự hiện diện của mình. Tôi cũng làm theo.… Thấy tôi cứ tần
ngần, quanh quẩn ở trang thờ nhỏ, đôi lúc kín đáo ngắm nhìn tấm hình những
người quá cố mơ hồ, bí ẩn mà lòng thắc mắc… Lựa lúc lãng chuyện, tôi đến bên
ông hỏi nhỏ...
Cũng là dịp cho tôi được làm thân, ông
nói với bà con gái:
- Cô Tư
à! Để bạn nhỏ này làm quen với nhà mình đi!
Tôi chột dạ vì bị bất ngờ, dụt dè đưa
tay bà nắm bước theo và được bà chỉ ảnh từng người giới thiệu:
- Đây là ba tui – thứ Hai! – người đàn
ông mặc áo bà ba không cài nút cổ.
- Đây là chú Tư, cũng là dượng lớn của
tui! – một sĩ quan quân đội nhân dân Việt Nam
- Đây là anh Hai tui! – một khuôn mặt
khắc khổ, mặn mòi, áo nón rằn ri dã chiến, vai gắn hai bông mai bạc, cấp trung
uý quân đội Sài Gòn.
- Đây là anh Ba tui! – một người trẻ
tuổi, vẻ rắn rỏi, đầu đội nón nỉ, vai mang sắc cốt, cổ cuốn khăn rằn –
hình ảnh người chỉ huy du kích.
-
Đây là chồng tui! – một người trai trẻ, nét mặt học sinh, mũ tai bèo, áo
tô châu, ve áo mang quân hàm thượng sĩ – rõ là một anh lính Bắc trong
đội ngũ Quân giải phóng miền Nam
Kề bên là một bát nhang không có hình,
bà giải thích:
- Đây là đồng đội của chồng tui… Hai
người cùng hy sinh một lúc, một nơi!
Trước ba tấm hình mấy người niên thiếu trẻ
thơ, bà Tư trầm giọng xuống:
- Đây là mấy đứa em tui : Bé Năm! Thằng
Sáu! Và Nhỏ Út – Nó chết tội lắm, lúc còn nhỏ xíu! – Bà Tư quay đi, giấu cơn
xúc cảm.
Tôi ngước nhìn quanh tường rồi nhìn lại
tấm hình người anh lớn. Bà Tư chừng hiểu ý, giải thích:
- Anh Hai tui chỉ còn một tấm hình đó
thôi hà! Tui biểu mấy đứa nhỏ đem lên thành phố truyền thần lại, sửa cho ảnh
mặc bộ đồ lớn, mang về, bà già biểu trông lạ hoắc, chưa từng thấy nó mặc
bộ đồ này. Can cớ gì? Anh em con cháu mình, trưng ở nhà mình thì phải thiệt.
Sống vào thời đó, vận bộ đồ lên người có phải theo ý mình lựa chọn được đâu!
Người ta sống thì phân biệt oán hờn thù hận lẫn nhau nhưng chết là siêu thoát.
Tha thứ hay hận thù là tùy ở người sống
thôi.
Thấy tôi chăm chú lắng nghe, bà Tư nói
tiếp một hơi:
- Bao nhiêu những bằng danh dự, những kỷ
vật gì gì… đều cất trong tủ kìa! Dì Mười tui biểu nhà mình trước sao sau vậy:
thanh bạch, phong quang! Mỗi người trước sau sống theo nếp nhà, giữ trọn lòng
trong, làm tùy sức, hưởng tùy tài, không dựa dẫm vào ai. Chỉ biết trưng khoe
điều hay mà giấu đi điều dở là cách sống của kẻ tiểu nhân. Để vậy mà lòng mình
thanh thản!
Trên đường về tự dưng tôi ít nói, có
điều chi vui chỉ gượng cười thôi.
Ở đầu hồi nhà bà Tám, cũng như nhiều nhà
ở đồng bằng Nam
Địa chỉ ấy cuốn hút tôi, đưa tôi gắn kết
với gia đình bà Tám. Bỗng dưng tôi được coi như thành viên của gia đình và quen
thuộc từng gốc cây, bờ kênh, con rạch cũng như nhiều bà con lớn nhỏ vùng quê
Lương Hòa này mà với tôi không chỉ là một địa danh, hơn nữa đã như điều ước
được sống lương thiện và hòa ái. Dù là hôm xưa, hôm nay, mỗi
người trong gia đình này nối kết thành thiên chuyện dài dài.
Thiệt tình là tôi không dám nghĩ tới
chuyện viết văn chớ chưa dám nói có một lúc nào nảy ra ý nghĩ dại dột được làm
một nhà văn. Để cảm ơn tấm lòng nhân hậu của các bà cùng những tình cảm thân ái
hòa đồng của các anh chị trong nhà, tôi
ghi lại những dòng cảm xúc chân thực về những con người của một thời đã qua như
ông bà cha mẹ tôi, như bác nhà văn già mà tôi rất quý trọng và liều gởi bác
coi.
“Vì cô bạn nhỏ nói rằng rất quý trọng
tôi và tôi rất trân trọng tình cảm đó. Sau khi bàn được thuận ý cô, khúc “Nhật ký tìm chồng” và đoạn băng ghi âm
cuộc “Hội ngộ âm dương” của bà Mười
thì để riêng ra coi như tư liệu dành cho người cần tham khảo. Còn là không thêm
bớt một chữ, một câu, chuyển y xì tới bà con vào dịp ngày lễ trọng. Cũng vì cô
bạn nhỏ nhút nhát không có cái “ý nghĩ dại dột được làm một nhà văn” nên tôi
chiều ý cô luôn, trình ra bạn đọc câu chuyện này gọi là Người của một thời”.
XIN NGƯỜI TA
ĐỪNG GIẾT TRẺ THƠ :
Người chết rồi
không thêm tuổi nữa. Những người chết trẻ mãi vẫn là những chàng trai, cô gái
đang độ hoa niên, những bé thơ tội nghiệp.
Tính theo năm
sinh thì Út Hận thuộc lớp cô, dì của tôi nhưng Út đã dừng lại khi tuổi vừa tròn
số chục nên tôi được gọi là bé Út.
Ở khu vườn sau nhà, trong số gần chục
ngôi mộ đều giống nhau cả về khuôn mẫu và diện tích nhưng ai tới thăm nơi đây
cũng bùi ngùi dừng lại rất lâu trước tấm mộ chí :
HUỲNH THỊ HẬN
– Sanh
1958 –
Chết ngày 10-5-1968 do đạn pháo Mỹ
có gắn kèm tấm hình một
bé gái tươi xinh, đôi má lúm đồng tiền, nụ cười tự nhiên hồn hậu, chiếc nón che
đầu, tay cắp cặp sách, tay cầm sợi dây dắt con trâu đang ngon lành gặm cỏ bên
lề lộ lớn.
Với bà Tám, cả
chục cái tang, cả chục nỗi đau, không nỗi đau nào giống nỗi đau nào. Nhưng nỗi
đau ngày con bé Út chết bất đắc kỳ tử bên bờ ruộng mí biền cứ xót xa nhoi nhói
trong lòng. Đến bây giờ không còn nhớ tuổi đời mình nữa mà mỗi khi nhắc đến,
đôi mắt bà lại như dòng suối chảy ra những giọt nước mắt nặng nề. Dòng suối ấy
như mạch nước ngầm không bao giờ cạn.
- Thời ấy chiến
tranh, ở vùng quê bom đạn này mấy ai có dịp chụp hình đâu. Đó là một buổi
chiều, ông thầy giáo đi đâu ngoài lộ, gặp lúc nhỏ tan học về, thấy con trâu nhà
thả xổng đang chúi đầu gặm cỏ nơi bờ ruộng nó chạy tới dắt trâu về. Sẵn máy
trong tay, không hiểu sao ông thầy kêu nó dừng lại và bấm máy… Sau hôm nó chết,
ông thầy xuống viếng, đem theo tấm hình này. Cả đời nó chỉ được chụp hình có
một lần. Con trâu cũng vậy. Nào ngờ cả hai đứa chết cùng một lúc!
Cô bé ngộ thiệt. Giá như còn được
sống, ít ra cô cũng là một thôn nữ làm
say lòng lắm chàng trai. Nhưng thân phận con người thời tao loạn, đâu có kể chi
già trẻ, lớn bé, gái trai, khác chi là hạt bụi, là chiếc lá giữa cơn gió lớn…
Cái tên Hận cũng như một nghiệp chướng đeo vào bé từ thuở lọt lòng. Hơn mười
năm mang tiếng có chồng nhưng vợ chồng gặp nhau đều trong những hoàn cảnh khác
thường. Tên mỗi đứa con đã nói thay nỗi hoài mong của người vợ trẻ. Một thời
gian ngắn ngủi thoáng qua, rồi là một sự cách xa đầy đọa đớn đau của cả vợ lẫn
chồng. Sau ngày có cái hiệp định Gieo neo (Genève) ấy, ngày vui ngắn
ngủn, ông Hai lại bị bắt vì tội yêu nước, đi theo kháng chiến chống giặc ngoại
xâm! Ngày trước, cũng là sự xa cách, ông lại ở nơi mũi tên hòn đạn mà lòng bà
vẫn khấp khởi mong một ngày vợ chồng xum họp hân hoan. Bây giờ dẫu nói đã có
hoà bình mà vẫn chưa ngơi tiếng súng. Người người nháo nhác nhìn trước ngó sau,
lủi chui lánh né, rủi ai sơ sẩy sa vào những cuộc truy càn ráp bố như chồng bà
thì bị bắt bớ tù đầy. Ông Hai bị đầy ải qua năm bẩy trại tù nơi đất liền, nơi
hải đảo. Thương chồng, bà Hai chắt chiu, dành dụm, chạy chọt đi thăm chồng năm
lần bẩy lượt. Vợ chồng nhìn nhau qua hàng song sắt, qua rào kẽm gai, mặt mày
quắt queo chai sạm mà miệng vẫn ráng tạo một nụ cười héo hắt khi trong lòng rầu
thúi ruột. Tay trao cho chồng lon thịt ram
mặn, hũ tép đồng rim, bịch mắm ruốc, gói lóc khô… và nhận từ nhau những lời
nhắn vội run run trong ánh mắt đầy xót thương, đau khổ:
- Má nó ráng lo cho xấp nhỏ ở nhà!
- Ba nó ráng giữ mình!
Vậy mà qua được mấy năm lận đận trông
đợi nhớ thương, đến một ngày ông trở về như cái xác không hồn! Ông nhìn vợ con
buồn rầu, ân hận, ăn năn, tủi hổ. Dường như ông không còn điều gì để nói với vợ
con, nói với mọi người. Bà không dám hỏi chồng nhưng rồi dần cũng nhận ra. Thời
buổi này muốn sống đã khó mà muốn chết cũng không dễ dàng đâu. Buồn lắm! Thương
lắm! Hận lắm!… Vậy mà nó cô đúc lại để hiển hiện thành con bé nhỏ nhoi này! Còn
trong bụng mẹ, con bé đã nhận ra những tủi hờn lắng đọng sâu xa là thế. Vậy mà
nó vẫn lớn lên và đẹp lạ lùng. Những lần chợt nhìn con, bà Tám giật mình mơ hồ
lo lắng : Mai rồi thành con gái mà đẹp lồ lộ ra dễ tai ương lắm. Không Trời phạt
cũng Đời hành... Con bé đam mê múa hát. Thời ấy đâu có những bài hát riêng cho
con nít. Những bài ca tân nhạc thường lả lướt, nhảm nhí, người chốn đồng quê
nghe thấy khó vô. Nó nghe lỏm người ta ca cổ mà ca theo. Khi cái ladô
phát ra những lời ca của Út Trà Ôn, Thanh Sang, Út Bạch Lan, Ngọc Giàu, Lệ
Thuỷ, Thanh Nga… là nó như bị hút hồn, đố ai lôi nó rời ra được. Giọng nó lanh
lảnh, trong veo theo gió quấn quít vào những rặng dừa nước mí biền kia. Bà Tám
không quên lúc nó cất giọng rầu rầu đau khổ ngả mấy câu vọng cổ: … Má ơi!
Khoa thi này không đỗ con chờ khoa thi khác / Mất một người mẹ thân yêu thì dù
đốt đuốc khắp thế gian cũng không sao tìm ra một đấng… sinh… thành !
Bà Tám mắng yêu con:
- Tao đã chết đâu mà mày khóc sầu não
thế?
Nó nghiêng ngó cười làm lành và chạy đến
ôm chầm lấy bà lắc lư nghiêng ngả như thể bà có muốn ra đi nó cũng một lòng níu
lại.
Vậy mà nó lại ra đi sớm thế trước bà, ở
ngay bờ ruộng ngoài kia!
Bà nhớ rõ lắm, đấy là dạo tháng năm sau
tết Mậu Thân, súng đạn tưởng đã im ắng rồi bỗng lại rộ lên. Dưới đất súng lớn
súng bé ì ùng. Trên trời máy bay phản lực, trực thăng rầm rĩ. Lòng bà nôn nao.
Hôm ấy trời sáng gắt lắm rồi, con bé giành dắt trâu ra bờ ruộng mí biền, bà vẫn
để mắt canh chừng, tai bà còn nghe rõ nó hát véo von : Hò ơi!… Dòng sông
chảy xiết… mái chèo… thuyền đi trên sông Vàm cỏ đông… nước chảy… ơ… ngược dòng…
Bài hát quen thuộc nó vẫn hát lóm theo đài ngoài kia và bao giờ nó cũng
chỉ hát một khúc tới câu … lệ rơi… chứa… chan… giống như lúc xuống xề
của ba câu vọng cổ. Bom đạn thế này, bấy lâu nay bà đâu dám cho nó theo trâu vô
mãi trong bưng… Vậy mà bà tá hoả lên khi đột nhiên một chập pháo bầy chụp
xuống. Cả nhà chưa ai kịp vô hầm, đứng chết trân tại chỗ. Trong khói bụi mịt mù
bà chỉ còn nghe tiếng con trâu hộc lên. Bà hốt hoảng gọi con :
- Út!… Út ơi!… – và te tái chạy ra mí
biền. Con bà nằm gục xuống như một đống thịt nhày nhụa máu bên con trâu nằm
phơi cái bụng đỏ lòm và phì phì những hơi thở dốc. Bà ôm chầm lấy con và thét
lên đau đớn:
- Ối trời đất ơi! Chúng nó giết chết con
tôi rồi!
Người ta chất xác ba người lớn, bé lên
ghe hè nhau chở ra cái bót Ngã ba ngoài lộ. Người ta tru chéo chỉ trời vạch đất
oán chửi quân tàn ác bất nhân:
- Các ông bắn đui vậy, Việt cộng đâu
không thấy, chỉ chết dân thôi!
Quan lính trong đồn đun đẩy nhau ra đối
đáp xoa dịu bà con:
- Đấy là cụm pháo Mỹ ở Bình Đức nó chơi
dàn nhạc Tân tây lan đó!
Dàn nhạc Tân tây lan: hai mươi bốn họng
súng, mỗi khi bắn cùng khởi đề một lúc. -
Mỹ với mấy ông một thầy một trò, một đồng một cốt, hè nhau giết ráo trọi dân
rồi các ông ở với ai?
- Thằng Mỹ nó nghi ai là nó bắn đại à…
Đến tụi tui nó cũng chẳng từ đâu!
- Vậy thì đồng minh với độc lập mần chi?
Hèn chi Việt cộng họ kêu các ông là ngụy! -
Mấy người nói đặc giọng cộng sản, chết còn kêu chi?
- Vậy là các ông đẩy mọi người đi theo
cộng sản. Cả mấy mươi triệu dân miền Nam
Một chiếc trực thăng lạch bạch đáp xuống
chặn ngay giữa lộ. Mấy thằng Mỹ trắng, Mỹ đen từ trong máy bay nhảy xuống, ngó
nghiêng nhìn mấy cái xác nằm phơi giữa lộ rồi xồng xộc kéo vô đồn. Chút sau
thằng đồn trưởng trèo lên lô cốt, cầm loa máy hét phóng ra:
- Quân lực America
Mọi người thi nhau la toáng lên:
- Các ông đứng trên lô cốt nhìn vô thấy
bà con làm trong đồng! Từ trong đồng nhìn ra thấy cây cờ ba xọc phất phơ! Lính
trong đồn ăn nhậu la hét um xùm, dân nghe rõ! Vậy mà các ông biểu là đất của
Việt cộng thì các ông còn chỗ đâu mà ở?
- Chúng tôi còn nhà cửa, ruộng vườn, kéo
nhau ra lộ ở lấy gì mà ăn? Con gái không lấy Mỹ thì cũng đứng đường! Con trai
không đi lính thì làm mặc rô, trộm cướp! Còn người già, con nít làm gì sống?
Vậy là chết ráo cả sao?
Cự nự cãi lộn nhau chán chẳng nhằm nhò
gì. Nó là cường quyền, có quân quả, gươm súng hùng hùng hổ hổ. Mình là dân, chỉ
có cái lưỡi với hai bàn tay trắng thôi, làm gì được nó… Bà con lại mang xác về…
Xót xa… Đau đớn…
Hôm chôn nó ở đây, ông Hai đưa cả cái
đầu trâu xuống huyệt:
- Để cho nó có bầu có bạn. Nó thương con
trâu lắm !
Vậy mà lâu lâu đám lính, tề xã, bình
định, phượng hoàng… còn hầm hè:
- Ghi trên bia mộ vậy là xúi giục mọi
người chống Mỹ!
Năm trước, có
một đoàn cựu chiến binh Mỹ qua thăm chiến trường xưa. Họ không nhận ra nơi
chiến địa ngày nào. Làng mạc đông vui, nhà cửa san sát, đồng ruộng bát ngát
xanh tươi. Nghe danh bà Mười Nghệ sỹ tài sắc một thời, lại đã từng ở bên
kia chiến tuyến đối địch, họ xin được gặp. Nghe bà kể lại những ngày len rừng
lội suối tới từng đơn vị phục vụ bộ đội, động viên tinh thần chiến sỹ vượt qua
ác liệt hiểm nguy đánh giặc giữ nhà, giữ nước, những ngày bà bị đầy ải và đấu
tranh quyết liệt trong tù… Một ông xúc động nói:
- Trước đây tôi
nghĩ các nữ du kích Việt cộng trong rừng sâu đại loại cũng như những nữ
thổ dân ở trong rừng rậm Amazon bên nước chúng tôi… Chắc là thời con gái bà đẹp
lắm! Bà
đưa ông ra thăm nghĩa trang nhỏ của gia đình. Tám ngôi mộ. Tám con người lớn bé
nằm ngang một hàng. Làm người mà họ không được sống trọn đời! Tất cả đều bị cắt
ngang cuộc sống vì bom đạn của chiến tranh, mỗi người mỗi cảnh. Ông cảm động
lắm. Ông đứng nghiêm, thành kính cúi gập đầu rất lâu trước những ngôi mộ đầy bí
ẩn. Nhưng trước mộ của bé Hận thì ông không cầm lòng được nữa. Ông quì gối,
dang hai tay ôm thành mộ, đầu gục xuống, nước mắt rơi lã chã. Lúc đứng lên,
quay qua bà Mười, giọng ông run run :
- Chiến tranh là
khủng bố!
Bà Mười nghiêm
sắc mặt quay bước vào nhà. Bà trang trọng thắp nhang trước di hình những người
thân đã khuất. Giọng bà nhỏ nhẹ nhưng rõ ràng, rứt khoát như không ai lay
chuyển được ý của bà:
- Đúng, cuộc
chiến tranh do người Mỹ gây ra ở Việt Nam Nam
Ông cựu chiến
binh già người Mỹ tươi nét mặt, nắm chặt tay bà lắc lắc, bập bẹ lơ lớ mấy câu
tiếng Việt:
- Xin lỗi! Xin lỗi! Cám ơn! Cám ơn!
Và khi chia tay, ông mong mỏi một ngày tái ngộ:
- See you again! Please!
Mười tuổi! Bé Út Hận đã phải khoác lên
người những oan nghiệt trái ngang của cuộc đời và rồi chết gục ai oán bên con
trâu nơi bờ ruộng! Con đường đi xa nhất của bé là ra khỏi cổng ấp, dọc theo mí
lộ tới trường làng và vượt qua rặng tre sau nhà ra tới mí biền kia để dừng mãi
đó! Bé chỉ ước mơ được sống bình yên với má, được thảnh thơi cắp sách tới
trường, được thoải mái vui với con trâu, được yên tĩnh ngồi bên chiếc ladô
nghe lỏm mấy câu ca tân, cổ rồi hát vang lên lúc vắng người ở trong nhà hoặc ở
ngoài đồng…
Mười tuổi! Tôi đã được đi xa thật là xa,
khắp cả nước mình, bằng mọi phương tiện trên bộ, trên nước, trên không! Có lần
từ trên trời nhìn xuống, tôi thấy nhiều vạt đồi lỗ chỗ những hồ nước nhỏ to bị
che khuất bởi những rừng cây bạt ngàn, tôi nghĩ tới những cuộc du ngoạn sinh
thái, được câu cá thú vị với đám bạn bè nhưng hỏi ra mới biết đó là dấu tích
của những hố bom khủng khiếp một thời! Tôi lớn lên ít đòi hỏi gì ở cha mẹ vì
những nhu cầu cần thiết cho đời sống của tôi có sẵn hết rồi. Tôi thường mơ mộng
về một tương lai xa vời. Cha mẹ thương tôi hay mơ ước viển vông, rồi đời sẽ
khổ. Nhưng mỗi khi đến thăm Út Hận nằm yên với con trâu dưới rặng tre này, lòng
tôi nao nao nhớ về một em bé Nhật chết vì bom nguyên tử ngày nào… Những em
chết không còn lớn nữa!… Mãi mãi là bé thơ, đi gõ cửa mọi nhà xin cho em
chữ ký làm quà / để người ta không giết trẻ thơ / cho con trẻ được quyền
ăn kẹo!… Tôi suy nghĩ về mình, về gia đình, về những người chung quanh và
tôi cảm thấy phải làm một điều gì thiết thực.
Tôi gắn bó và thường về với hai bà, với
dì Tư Ăng-ten, với một chốn quê bình lặng phảng phất hơi hướng cổ xưa
mộc mạc và linh thiêng là như thế.
CHA
VÀ CON :
Ông Hai Huỳnh Võ
chết vào độ tuổi ngũ tuần. Cái tên Võ cũng là người ta thêm vào rồi thành danh
luôn và cũng là danh tánh trong giấy tờ, sổ bộ. Hai người con ông : anh Hai
Thương và anh Ba Nhơ, cùng chết một ngày với ông, đều còn trong lứa tuổi hai
mươi.
Cuộc đời ông Hai
thật đoạn trường. Tuổi trẻ ông sống sôi nổi đầy nghĩa khí mà lúc về chiều đời
ông đầy những trái ngang và cái chết của cha con ông thật bi thương thảm thiết.
Trong nghĩa phu thê ông gởi trọn tình thương sâu nặng mà lúc trai tráng vợ
chồng lại xa cách dài một dòng sông và lúc được ở bên nhau thì tóc ông nhuốm
đầy nắng bạc vì lòng ông chất chứa bao uất hận dầy vò.
Cũng như những
chàng trai quê thời đó, 9-10 tuổi đầu mới bỏ cây viết lông với mấy câu Hán tự
loằng ngoằng, cắp sách đi học đánh vần và cầm bút sắt viết mấy câu tiếng Phú
lang sa và mấy câu quốc ngữ . Ông học vài ba năm để biết đọc tờ báo, tờ yết
cáo, thảo được tờ đơn cớ, làm rành mấy phép tính cộng, trừ, nhân, chia… Cậu
trai mới lớn nhỏ thó, săn chắc và hiếu động coi việc học chữ vậy là đủ rồi. Cậu
bỏ học, theo bạn bè qua xã bên tìm thầy học võ. Cha cậu là ông Hương Quản coi
việc trị an làng xóm. Ông Hương có học ít chữ nho nhưng nho học đã đến lúc bỏ
đi, còn tây học trật ruộc chẳng ra gì. Tuy là chức sắc trong xã ấp nhưng ông
cũng không ưa mấy thằng mắt xanh mũi lõ nên dù nhà đủ khả năng cho con lên trường quận,
trường tỉnh học nhưng thằng nhỏ nó không ham thì ông cũng chẳng ép nó làm gì.
Vả lại nó đi học võ ông cũng thấy ưng trong bụng. Thời buổi nhố nhăng, người
sống lẫn với sói hoang thế này, cho con đi học võ cũng là trước để hộ thân lỡ
bị hiếp đáp bức bách thì phòng vệ, sau là mình mạnh mẽ thì cũng có thể đỡ được
cho người.
Ông thầy Năm nổi
tiếng một vùng không chỉ là võ nghệ cao cường mà tính ông cương trực và khí
tiết nên người đời đặt danh là thầy Năm Hớn, ý chỉ thầy nghĩa khí như
Hớn Minh thuở trước. Muốn nhập môn thầy không phải dễ. Ngày đầu xớ rớ tới, ông
khoát tay như xua bầy vịt. Cậu nào tự ái nổi xung bỏ đi liền – thiếu chi người
tài giỏi trên đời, cầu cạnh mần chi! Mấy cậu trì len lét đứng coi. Cả tháng
trời còn vài ba cậu, ông vẫy tay lại hỏi:
- Coi chừng ham
mấy thứ này! Học để mần chi?
Mỗi cậu trả lời
một phách. Có cậu nói học để phòng thân. Có cậu biểu học để trị mấy thằng phách
lối… Ông thầy cởi trần, tóc bới củ hành dựng ngược trên đầu, ngồi giữa sân nhâm
nhi ly rượu, giọng thầy rắn rỏi, rành rẽ, sắt đanh như dao chém đá:
- Để phòng thân
thì cần có một nghề thật giỏi, nhất nghệ tinh – nhất thân vinh, lo được
cho mình, cho cả gia đình. Mấy thằng phách lối chỉ là tiểu nhân, bận tâm sức về
đám vô lại đó chỉ là tiểu khí. Học võ là để rèn cho mình thêm chí khí đặng đứng
vững được ở đời. Cổ nhân đã dậy khí kỵ hung. Học võ mà để phô sức mạnh
của mình ra dọa đời là rước họa vào thân!
Mấy cậu nghe ngán ngẩm, lui dần.
Chỉ còn lại cậu
con ông Hương Quản lúc ấy
còm rom. Ông thầy thu cậu
nhập môn.
Cả năm trời,
ông thầy không dạy cho miếng
võ nào. Cậu
Hai vẫn cần cù nhẫn nại
phụ việc cùng hai cô con gái
ông thầy: cô Tám, cô Mười. Những lúc rảnh rỗi,
ba anh em trộm đứng
xem thầy truyền dậy các môn sinh và họ
hồn nhiên lén học
những đường
quyền, thế võ rồi
tự ôn luyện với
nhau. Thi thoảng bắt gặp, thầy cũng không rày, chỉ
nhắc nhở học trò:
- Trai thời trung hiếu làm đầu – Quay qua con
gái, ông nói nhỏ:… Gái thời tiết hạnh làm câu sửa mình!
Nhưng rồi ông lại thở dài, ngửa mặt lên
trời than vãn :
- Làm phận gái phải giữ tiết hạnh với kẻ
bất nghĩa thật uổng đời! Làm thân trai mà trung với u vương càng đắc tội!
Dần dà anh Hai thành đệ tử ruột của thầy
và cũng là người anh tin cẩn của hai cô em gái.
Lâu lâu có mấy ông Ba Tàu, khi là thầy
lang, khi là thầy mãi võ tới thăm thầy Năm Hớn, ở lại ít ngày, có khi cả tháng.
Các thầy cùng bốc thuốc, ôn luyện côn quyền, bên ly rượu trầm ngâm, rì rầm tâm
sự . Ba anh em không dám tò mò vào
chuyện của mấy thầy, bảo nhau chăm lo cho các thầy bữa ăn, giấc ngủ. Anh Hai
học được nghề võ và biết chút ít nghề thuốc cũng là từ đó.
Một ngày giữa
tháng, trời về khuya, một vầng trăng trên trời, một thầy ngồi giữa sân, ly rượu
lúc nào cũng long lanh sóng sánh trên tay, bên thầy một cây giáo dài, một cây đàn
kìm. Thầy ngồi như thế không nhớ tự bao giờ và cũng không biết tới bao giờ.
Bạn thầy lâu nay không tới. Thầy linh cảm điều gì u ám. Các môn sinh thầy cho
xuất thế. Thầy càng cô đơn. Thương thầy, ba anh em lân la tới ngồi bên. Anh Hai
đánh bạo hỏi:
- Sao lâu nay
thầy buồn dữ đa?
Thầy nhấp ly
rượu, mắt nhìn xa xăm, giọng thầy run run già khác thường:
- Cổ nhân nói:
Kẻ trượng phu ngẩng lên không hổ với Trời, cúi xuống không thẹn với Đất, ấy là
lòng mãn nguyện! Ta ngước lên nhìn Trời thấy đầu tăm tối, cúi xuống nhìn đời
đầy cảnh nhiễu nhương! Trí hèn, tài hẹp, có chút võ dõng không biết mần chi
đành nhắm mắt đưa chân lúc nước non chìm nổi, bầy đàn tan tác thì lòng vui sao
được?
Thế sự xoay vần
như cây chong chóng. Một thằng mũi dài, da trắng đã như cái ách giữa đàng. Lại
thêm thằng mũi tẹt, da vàng choàng cái gông lên cổ. Hàng đoàn người bị xâu dây
kẽm vào tay, dồn xuống tàu chở ra nhấn chìm ngoài biển khơi. Lớp lớp trai tráng
bị ép cầm súng qua bên Xiêm La đỡ đạn. Bây giờ thế giới đánh nhau loạn xạ, bom
đạn dội cả tới đây, dân tình điêu linh thống khổ. Ông nâng cây đàn tròn như mặt
trăng nhẹ ấp vào lòng, ngước nhìn trời mắt long lanh ngấn lệ, vịn tay đàn bấm
vuốt hai dây buông nên mấy cung rền rĩ nỉ non, giọng khàn khàn nghẹn ngào cất
lời khúc Dạ cổ hoài lang:
- Từ là từ phu
tướng / Bảo kiếm sắc phong lên đàng / Vào ra luống trông tin chàng / Năm ơ canh
mơ màng / Em luống trông tin chàng / Ôi gan vàng quặn đau… í a…
Mùa gió chướng
càng khuya càng lạnh. Bóng trăng lúc tỏ lúc mờ. Bóng thầy nghiêng ngả trên sân.
Tiếng đàn, tiếng hát gợi nhớ cái gì thân yêu xa xưa đã mất sao mà não nuột. Cái
lạnh, cái buồn vẩn vơ lây sang mấy người niên thiếu…
Bỗng từ các lùm cây, khóm chuối lay động
xôn xao. Thầy như đã dự cảm điều chẳng lành, quăng cây đàn ra xa, quơ cây mác,
đứng bật dậy. Tay chống mác, tay khoát các con
lui, ông quay mặt ra ngõ quát đĩnh đạc như viên võ tướng:
- Cái nhục vong
quốc là nỗi đau lớn nhất của kẻ trượng phu. Ta không thể sống như loài cầm thú!
Cùng lúc ấy hàng
chục bóng đen lùi lũi lao ra, nách thước tay dao ào ào xông tới. Ông thầy vung
cây giáo tít mù, loang loáng dưới trăng. Những bóng đen la hoảng chạy dạt ra.
Bỗng một giọng tây ồm ồm hung hãn : Haut la main! (Giơ tay lên!). Ông
thầy võ giơ cây giáo lao thẳng vào cái bóng đen to lớn ấy. Tiếng Ố… Ố… Ồ… Ồ… rống lên cùng lúc hàng
loạt tiếng nổ và lửa đạn toé sáng… Ông thầy loạng choạng đầu chúi xuống, tay
cắm mũi giáo xuống đất, tỳ người trên thân giáo, không chịu ngã ra. Mấy anh em
xô tới vực thầy đứng lên bên xác thằng Tây nằm sóng xoài lênh láng máu.
Hai cô gái bị giam giữ ít ngày rồi được thả về. Anh Hai bị tù đày,
khảo tra mấy tháng trời. Nhờ sự chạy chọt và chỗ dựa của ông Hương Quản, anh
mới được tha ra. Ngôi nhà bị thiêu cháy rụi. Ông thầy Năm Hớn được bà con táng
ngay giữa sân nhà – nơi ông thường ngồi buồn vui thế sự và cũng là nơi ông trụ
đứng lúc lìa đời. Anh Hai thường qua lại thăm nom, giúp đỡ hai cô em gái con
thầy. Tháng qua, năm tới, ông Hương Quản cảm nhận tấm lòng tiết nghĩa của con
nên đứng ra tác thành con trai mình với cô Tám con ông thầy võ được thành gia
thất dù rằng với gia thế ấy, ông có thể làm bạn sui gia với những gia đình khá
giả trong vùng.
Anh Hai ở bên
nhà vợ, chăm lo hương khói cho thầy. Anh cũng tụ hợp bạn bè truyền nghề võ. Lúc
này anh mới mang máng hiểu rằng thầy mình có tham gia cái Hội Thiên Địa
gì đó của mấy người Tàu. Cái hội đầu ngô mình sở ấy đã làm cho chí bình
sanh của thầy mai một! Anh Hai dần dà hiểu ra được nỗi bất đắc chí của thầy.
Nhưng thế sự ngày càng rối rắm, ruột gan anh như mối tơ vò, cũng như thầy, anh
gởi lòng vào đường quyền mũi kiếm.
Thấm thoắt ngày
qua tháng lại, đôi vợ chồng trẻ sanh thằng cu Thương. Khi cu Thương biết bập bẹ
kêu Ba… Ba… Má… Má… thì cả tổng này người ta rần rần kéo nhau đi giành
chính quyền. Thằng Pháp nằm bẹp lền khên trong các nhà tù. Thằng Nhật như rắn
mất đầu ném súng chạy te tua. Mấy lá cờ tam sắc, cờ chấm đỏ biến đâu bặt tăm
bặt dạng. Giờ đây ngợp trời cờ đỏ sao vàng, cờ vàng sao đỏ phấp phới tung bay
trông mát mắt. Anh Hai dẫn đầu một toán trai tráng hăm hở mang giáo, mác,
phảng, tầm vông… ào ào kéo nhau lên quận, sục vào các đồn bót lục lạo kiếm
súng, đạn , găm, lê… Vớ được khẩu mút và cây kiếm Nhật, súng khoác trên
vai, hông đeo lúc lắc cây kiếm dài lê thê, anh Hai như người chỉ huy trẻ trung
oai phong lẫm liệt. Đội quân của anh được điều lên tỉnh, tình cờ gặp người bạn
từng là môn sinh của thầy, giao cho anh cây cờ nền vàng sao đỏ to đùng. Anh Hai
giương nó lên cao, cả đoàn kéo nhau đi vòng vo quanh phố thị. Anh Hai bỗng trở
thành người chỉ huy xông xáo. Anh bạn vốn con nhà giầu, theo học võ ít lâu, gia
đình kêu về bắt lên Sài Gòn học chữ, giờ anh là cán bộ Việt Minh ở tỉnh này. Là
Thanh niên tiền phong, anh Hai cũng ở trong tổ chức Việt Minh.
Thằng Nhật vừa cuốn xéo về nước thì
thằng Pháp ỷ thế Đồng minh Anh quốc gây chiến lại. Chiến sự từ Sài Gòn mau
chóng lan ra các tỉnh. Anh Hai thành người chỉ huy một Đội Vệ binh cộng hòa của
tỉnh, đánh giặc tưng bừng. Một hôm anh bạn đến gặp biểu anh:
- Ê Hai! Mày vô Dân chủ với tao
đi!
- Đã Tiền phong rồi, Dân chủ
mần chi nữa? – Anh trả lời gọn hơ.
- Không! Tiền phong là của hết
ráo thanh niên. Dân chủ là Đảng của những người như tao với mày, già trẻ
bất kể, mà dám tranh đấu cho quyền lợi của mình là được.
- Vô Dân chủ có còn trong Việt
Minh không? – Anh hỏi lại.
- Ngon quá đi chớ! Trong Việt Minh
có cả Dân chủ, Cộng sản, Thanh niên, Nông hội, Công hội, Phật Thích Ca, Chúa
Jésus, Phạm Công Tắc, Huỳnh Phú Sổ… miễn là cùng mục đích đánh ngoại xâm
giành độc lập thôi. Bình đẳng ráo!
- Dân chủ với Cộng sản
khác gì nhau?
Anh bạn nắm hai vai anh lắc lắc:
- Dân chủ là của những người hữu
sản. Cộng sản là của những người vô sản không có gì ráo trọi. Như mày vô
Dân chủ được rồi!
Anh Hai gật đầu ra ý hiểu.
Mấy ngày sau, anh bạn kêu anh đến một
phòng trống tuyềnh toàng, có vài ba anh nữa, nghiêm trang tuyên bố:
- Trong điều kiện đặc biệt vì chiến
tranh, không thể tập trung đông đủ làm lễ kết nạp được. Tôi thay mặt tỉnh đảng
bộ tuyên bố kết nạp đồng chí Hai Võ tức Huỳnh Võ từ nay chính thức là đảng viên
Đảng Dân chủ Việt Nam
Anh Hai trên mình đầy vũ khí, đứng
nghiêm, trang trọng chấp nhận sự kết nạp ấy. Anh cảm thấy trách nhiệm của mình
nhiều hơn và sức mạnh của mình cũng lớn hơn. Mọi người bắt chặt tay anh rồi tản
ra về.
Thế là cuộc kháng chiến chống ngoại xâm
đã thật sự cuốn hút anh Hai. Lâu lâu tiện dịp anh ghé về thăm vợ. Lại có thêm
cu Nhớ. Nó ra đời thế nào anh không hay. Nhưng một kỷ niệm về Đảng thì anh nhớ
mãi. Những năm đầu chống Pháp, gian khổ thiếu thốn rất nhiều nhưng anh em vẫn
hợp đoàn xôm tụ lắm. Một hôm có cán bộ của Kỳ bộ Việt Minh về Khu tuyên
truyền, nói về trường kỳ kháng chiến. Những thanh niên của Dân chủ và Cộng
sản được tập trung đứng làm hàng rào danh dự. Vũ khí tạp pín lù thì
cũng được, trông càng vui mắt. Nhưng trang phục tùm lum : người quần phăng,
áo bà ba; người áo sơ mi, quần lửng; người quần tà lỏn,
cởi trần – mới cũ đủ loại: tầu tầu, mốc thếch, trắng xác, đen thùi; đầu trần,
nón nhà binh, dân sự đủ kiểu; người đi giầy, bốt, dép lê, chân đất thoải mái.
Trong hoàn cảnh thiếu thốn ấy đành vậy thôi, ai trách mần chi. Nhưng nhìn đội
quân danh dự mà như vậy thì ô hợp quá! Giờ hành lễ tới nơi rồi! Anh Hai được
giao chỉ huy, nghĩ ra một kế: Chúng ta là quân du kích, cũng không khác gì quân
Lam sơn tụ nghĩa thuở xưa – mình trần, chân đất mà đồng lòng chống giặc ngoại
xâm! Vậy là đứng dưới chân kỳ đài hôm ấy có một đội quân danh dự đặc biệt khác
thường : ai cũng quần tà lỏn, mình trần, chân đất, đầu quấn khăn rằn,
người khoác tôm xông, người đeo bá đỏ, người mang kiếm, người đeo
lê, người vác tầm vông, người giơ cây phảng… Lịch sử quân sự thế giới xưa nay
chưa từng có đội quân nào như thế. Vậy mà làm xôn xao xáo động lòng người. Các
diễn giả nói hùng hồn hấp dẫn, khán giả nín thinh nghe rồi ào ào hưởng ứng. Đại
diện Đảng Dân chủ là ông bác sỹ con ông Hội đồng đại điền chủ giàu cả
lục tỉnh biết tiếng. Đại diện Đảng Cộng sản là ông người xứ Nghệ, cựu tù
Côn đảo, từng tranh biện hùng hồn trước toà án thực dân. Diễn giả nói xong,
xuống bắt tay, ôm hôn từng chiến sỹ danh dự trong tiếng vỗ tay vang trời, tiếng
cười dậy đất và nhiều người trào nước mắt.
Cuộc kháng chiến
kéo dài, anh Hai điểm quanh thấy những đảng viên Dân chủ ngày càng vắng
bóng. Có người thấy anh trì, khuyên qua nhập Cộng sản cho rồi. Nhưng anh
nghĩ đã theo ai thì phải một lòng trước sao sau vậy. Đảng nào mục đích cũng là
hợp sức nhau lại đánh giặc ngoại xâm, mang lại độc lập cho dân nước chớ đâu
phải là chuyện ham vui.
Anh đang từ cương vị chỉ huy một đại đội chiến đấu, được
điều qua làm công tác tài chánh của tỉnh vì anh có học hành chút đỉnh. Kháng
chiến cần, anh dốc sức, dốc lòng. Việc nhà có vợ anh lo. Bé Trông, bé Chờ ra
đời trong những ngày tháng ấy…
Khi có Hiệp định
Genève, được phân ở lại ông thấy mừng. Mục tiêu sắp đến rồi! Lại về với xóm
làng, đồng ruộng, người thân, lòng vẫn hướng về đồng đội chờ ngày hội ngộ trong
cảnh dân nước thanh bình độc lập. Em
trai ông – Huỳnh Tư, vào bộ đội sau anh, đảng viên cộng sản, trong đoàn
quân tập kết. Em vợ ông – cô Mười, trốn nhà đi theo đoàn nữ cứu thương, giờ
cũng xuống tầu ra Bắc. Ông Hai nghĩ việc mình ở lại là hợp cả lý, tình. Ông
Hương Quản mất rồi. Ông đem vợ con về ở nhà mình. Cu Hòa ra đời trong những
ngày đầu hòa bình yên ổn ấy.
Nhưng sự yên vui
đâu có được lâu.
Khi đã trấn áp xong các phe phái chống
đối và truất phế được Bảo Đại rồi, chính quyền Ngô Đình Diệm quay qua đàn áp
những người theo kháng chiến. Đấy là thời kỳ gieo neo của họ. Gia đình
ông Hai bị liệt vào hàng nguy hiểm, trước cửa nhà có treo tấm biển đen, chữ
trắng: Gia đình cộng sản! Ông bị quản thúc và thường xuyên bị kêu đi học
lớp cải huấn làm ông mệt mỏi. Ông sống lương thiện, chỉ lo làm ăn chớ có chống
đối ai đâu! Nhưng người ta không cho yên. Người ta muốn tẩy ra khỏi não những
cái gì ông bị nhiễm từ thời đi kháng chiến. Người ta muốn ông phải nhận những
việc làm đó là sai. Ông không chịu. Mấy tên xã ấp, hồi đó nó biến đi đâu, bây
giờ trở về phách lối trù ém, đặt điều cho ông đủ chuyện. Ông ráng nín nhịn cho
qua nhưng họ lại cho là ông ngoan cố âm thầm ăn cơm quốc gia – thờ ma cộng
sản. Họ đưa ông đi trại tập trung cải huấn đằng đẵng mấy năm trời. Ở đấy
ông gặp nhiều người quen biết từ thời lặn lội ở chiến khu. Mỗi người một tâm tư
không dám lộ ra. Lòng dạ ai tự người nấy biết. Người nào cương chính, nếu không
chết thê thảm thì cũng bị đày lên rừng, ra đảo khó có ngày về. Người nào yên
phận thì phải nói sái lòng mình để rồi có sống thì cũng trong tâm trạng u uất
dày vò chẳng dám nhìn ai. Một số ít người đang tâm làm trái đạo lý thì bị dồn
ép phải làm những việc bất nhân, tàn ác không khác kẻ vô lương.
Viên trung uý người Huế trẻ măng, dáng
thư sinh nho nhã, giọng ngọt như lưỡi dao bén rủ rỉ với ông:
- Gia đình ông khá giả, hàng chức sắc
trong làng, sao không yên phận lại theo Cộng sản?
- Tôi không phải Cộng sản, tôi là
Dân chủ!
- Thì Việt Minh với Cộng sản
là một đó thôi!
- Không, Việt Minh tập hợp tất cả
những người yêu nước chống ngoại xâm!
- Thiếu gì cách chống ngoại xâm. Ngô
Tổng Thống đâu cần theo kháng chiến mà vẫn đẩy đi được cả người Pháp với
ông vua bù nhìn Bảo Đại đấy thôi! Ngài một lúc đánh đổ cả hai kẻ thù là Đế quốc
và Phong kiến đó!
- Người Pháp đi thì có người Mỹ đến!
- Mình là nước nhỏ phải dựa vào nước lớn
chớ. Như cây leo mà không bám vào cây cổ thụ thì sao vươn lên được!
Ông Hai làm thinh. Viên sỹ quan tâm lý
chiến lại giảng tiếp:
- Làm gì cũng để cho có ấm no yên ổn là
được rồi. Cụ Hồ chả bảo : Độc lập mà không có tự do hạnh phúc thì đấu tranh
giành độc lập làm gì đó thôi! Miền Nam mình phải dựa vào khối Thế giới
tự do đứng đầu là Mỹ, cũng như miền Bắc phải dựa vào khối Cộng sản
do Nga xô và Trung cộng đứng đầu. Sao các ông lại kêu chúng tôi là tay sai, là
chư hầu chớ? Nay mai có tổng tuyển cử tự do, Cụ Hồ hay Cụ Ngô đắc cử thì cả tôi
và ông, cả miền Nam, miền Bắc đều sống trong một quốc gia độc lập. Sao chúng ta
lại không hợp tác trước với nhau đi?
Ông vẫn làm thinh. Viên trung uý cho ông
về suy nghĩ tiếp… Rồi y cứ ngọt nhạt:
- Chúng tôi biết ông không cố ý chống
chúng tôi đâu. Những người cộng sản họ ương bướng vì họ làm theo chỉ
thị, nghị quyết của Đảng họ. Còn Đảng ông có chỉ thị nghị quyết gì cho các ông
không? Vậy hà cớ chi ông phải làm theo họ? Ông còn câu nệ gì mà không ly khai Đảng
Cộng sản?
- Nhưng tôi có vô Đảng Cộng sản
bao giờ đâu mà phải ly khai!
Viên trung uý gật đầu cười nhạt:
- Vậy chỉ cần ông thừa nhận ông không
phải Cộng sản là được rồi!
Ông gật đầu. Viên trung uý trẻ tươi lên,
chìa tờ giấy ra cho ông ghi vào chữ : Tôi không phải là Cộng sản! và ký
vào. Sự thật đúng là như thế mà sao tay ông cứ run bắn lên… Ông được chuyển
ngay về trại khác.
Sáng sau, các trại viên ấy rục rịch
chuẩn bị ra chào cờ. Ông cáo đau đầu nằm giấu mình một xó. Vẫn viên trung uý ấy
phân tích cho ông:
- Lá cờ chẳng qua chỉ là mảnh vải, ai
muốn tô kết thế nào tuỳ ý. Nhưng nó tượng trưng cho một quốc gia. Ngoài Bắc có
lá cờ nền đỏ sao vàng thì ở trong Nam
Rồi một buổi sáng, các bạn tù thấy người
tù Huỳnh Võ lủi trong đám người đứng giữa sân cúi đầu chào lá cờ ba sọc!
Ngay lập tức,
ông nghe được trong hàng ngũ lính xì xầm:
- Một cán bộ
trung kiên, ngoan cố cấp tỉnh đã quy hàng!
Số bạn tù hiểu
được lòng ông bắn lời nhắn nhủ:
- Anh mắc bẫy
bọn tâm lý chiến rồi! Bây giờ nhân dân trông vào Đảng. Những người Cộng sản
luôn đi đầu đấu tranh cho Tổ quốc Việt Nam
Ông rũ người
xuống tưởng như ông không còn gượng lên được nữa. Ông đã tự tách mình ra khỏi
đội ngũ của ông! Ông nghĩ tới thầy Năm Hớn – người thầy nhập môn với tấm lòng u
uất trước nỗi đau nhân sinh thế sự và cái chết hiên ngang của con nhà võ trước
quân thù.
Ông trở về nhà
với niềm đau, nỗi hận không biết chia sẻ cùng ai.
ĐỌC TIẾP
No comments:
Post a Comment